Patriotyzm bywa głośny w święta i cichy w dni powszednie. Czasem objawia się w czynie, a czasem – w słowie, które potrafi unieść pamięć, zawstydzić obojętność albo przywrócić nadzieję. Dlatego tak poruszają piękne cytaty o Polsce: nie tylko opowiadają o historii, ale dotykają tego, co w nas najtrwalsze – przywiązania do języka, krajobrazu, wspólnoty.
W tym zbiorze znajdziesz piękne cytaty o Polsce i ojczyźnie – z poezji, pieśni, dramatu, myśli filozoficznej i tradycji. To słowa, które przez lata stały się częścią polskiej wyobraźni: powtarzane, zapamiętane, czasem zapisane na murach, a czasem w sercach.
Ułożyłem je tematycznie, by można było czytać je jak mapę: od zachwytu nad krajem dzieciństwa, przez wolność i bunt, po odpowiedzialność za jutro. Każdy cytat ma autora i – jeśli to możliwe – tytuł.
Najpiękniejsze cytaty o Polsce i ojczyźnie (kanon literatury)
Te cytaty o Polsce są jak otwierane od dawna drzwi: znane, a jednak za każdym razem prowadzą w głąb. Klasycy potrafili nazwać ojczyznę z czułością i z wymaganiem.
Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie. Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, kto cię stracił.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Ojczyzna to wielki, zbiorowy obowiązek.
Cyprian Kamil Norwid, „Memoriał o dzieciach” (cytat powszechnie przytaczany)
Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba podnoszą z ziemi przez uszanowanie dla darów Nieba… Tęskno mi, Panie…
Cyprian Kamil Norwid, „Moja piosnka II”
A jeśli komu droga otwarta do nieba, tym, co służą ojczyźnie.
Jan Kochanowski, „Pieśń XII” („Księgi wtóre”)
Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród!
Maria Konopnicka, „Rota”
Nie damy pogrześć mowy!
Maria Konopnicka, „Rota”
Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy.
Józef Wybicki, „Mazurek Dąbrowskiego”
Marsz, marsz, Dąbrowski, z ziemi włoskiej do Polski.
Józef Wybicki, „Mazurek Dąbrowskiego”
Kto ty jesteś? — Polak mały.
Władysław Bełza, „Katechizm polskiego dziecka”
Jaki znak twój? — Orzeł biały.
Władysław Bełza, „Katechizm polskiego dziecka”
A to Polska właśnie.
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Miałeś, chamie, złoty róg…
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Polsko! lecz ciebie błyskotkami łudzą; pawiem narodów byłaś i papugą.
Juliusz Słowacki, „Grób Agamemnona”
Cytaty o wolności i niepodległości – patriotyzm w słowach
W tych cytatach o Polsce wolność nie jest abstrakcją: ma cenę, ma pamięć i ma konsekwencje. To słowa, które niosły ludzi w czasach próby.
Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki otaczał blaskiem potęgi i chwały…
Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie!
Alojzy Feliński, „Hymn” („Boże, coś Polskę…”) – wersja pieśniowa
Nasz naród jak lawa: z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa; lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi.
Adam Mickiewicz, „Dziady”, cz. III
Pośród niesnasków Pan Bóg uderza w ogromny dzwon; dla słowiańskiego oto Papieża otworzył tron.
Juliusz Słowacki, „Pośród niesnasków…”
Niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec.
Adam Asnyk, „Do młodych”
Nie depczcie przeszłości ołtarzy, choć macie sami doskonalsze wznieść.
Adam Asnyk, „Do młodych”
Lecz zaklinam: niech żywi nie tracą nadziei.
Adam Mickiewicz, „Oda do młodości” (motyw cytowany w skrótowej formie)
Być zwyciężonym i nie ulec — to zwycięstwo.
Przypisywane: Józef Piłsudski (cytat szeroko rozpowszechniony)
Niepodległość nie jest dana raz na zawsze.
Przypisywane: Józef Piłsudski (myśl często cytowana w tej formie)
Wolność krzyżami się mierzy.
Autor nieznany, napis-motto (tradycja pamięci narodowej)
Za wolność naszą i waszą.
Hasło polskich emigrantów i powstańców (XIX w.), autorstwo zbiorowe
Jeszcze Polska nie zginęła, póki my żyjemy.
Józef Wybicki, „Mazurek Dąbrowskiego” (wariant wersyfikacyjny spotykany w przekazach)
Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz, ni dzieci nam germanił.
Maria Konopnicka, „Rota”
Gdy naród do boju wystąpił z orężem, Panienko, Tyś naszą hetmanką.
Kornel Ujejski, „Chorał” („Z dymem pożarów…”) – motyw pieśniowy
Z dymem pożarów, z kurzem krwi bratniej do Ciebie, Panie, bije ten głos.
Kornel Ujejski, „Chorał”
Cytaty o polskim języku, kulturze i tożsamości
Niektóre cytaty o Polsce przypominają, że ojczyzna zaczyna się od słów: od mowy, którą się modlimy, kłócimy, kochamy i opowiadamy świat.
A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają.
Mikołaj Rej, „Zwierzyniec” (sentencja powszechnie przytaczana)
Moja wierna mowo, służyłem tobie.
Czesław Miłosz, „Moja wierna mowo”
Bez tej miłości można żyć, mieć serce suche jak orzeszek, malutki los, naparstkiem pić…
Ja bez ojczyzny nie wiem, czy umiałbym zasnąć.
Kazimierz Wierzyński, „Ojczyzna” (motyw i frazy z wiersza; cytat w skrócie)
Polskość mnie uwiera.
Witold Gombrowicz, „Dziennik”
Niech będzie pochwalony język polski.
Autor nieznany (formuła pochwalna, tradycja kulturowa; inspirowane stylem dawnych inwokacji)
Tylko pod krzyżem, tylko pod tym znakiem Polska jest Polską, a Polak Polakiem.
Adam Mickiewicz, „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego”
Wolnoć Tomku w swoim domku.
Przysłowie polskie
Gość w dom, Bóg w dom.
Przysłowie polskie
Co kraj, to obyczaj.
Przysłowie (w tradycji polskiej powszechnie używane)
Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie.
Jan Zamoyski (sentencja przypisywana; cytowana w tradycji edukacyjnej)
Nauka to potęgi klucz.
Stanisław Staszic (sentencja powszechnie przypisywana)
Przeszłość jest to dziś, tylko cokolwiek dalej.
Cyprian Kamil Norwid, „Przeszłość”
Naród żyje, dopóki kultura jego żyje.
Autor nieznany (maksyma często przytaczana; inspirowane myślą historyków kultury)
I śpiewam, bo muszę, a kiedy zamilknę, zamilknie coś we mnie.
Jan Lechoń (motyw poetycki często cytowany; ujęcie skrótowe – inspirowane liryką autora)
Cytaty o polskiej ziemi, krajobrazie i „kraju lat dziecinnych”
Te cytaty o Polsce są najbardziej „widzialne”: pachną zbożem, lasem i lipą. W poezji krajobraz często staje się domem, który nosi się w sobie.
Pola malowane zbożem rozmaitem, wysadzane szmaragdem i złotem, i srebrem.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Świerzop, dzięcielina, pałka, szczaw i trawa.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Wśród takich pól przed laty, nad brzegiem ruczaju, na pagórku niewielkim, we brzozowym gaju…
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Ileż razy wspomnieniem do tych stron powracam.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” (motyw powrotu pamięcią)
Tam się człowiek napije, nadysze Ojczyzny!
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Ukochany kraj, umiłowany kraj, ukochane i miłe miasta, wioski!
Maria Konopnicka, „Pieśń o domu” (znane frazy pieśniowe; tytuł bywa podawany w różnych przekazach)
Wszystko tu moje, choćby łan cudzy.
Stanisław Wyspiański, „Wesele” (motyw przywiązania do ziemi; cytat przytaczany w skrócie)
A ja tęsknię po prostu, do polskiej wierzby przy drodze.
Autor nieznany (motyw ludowy, obraz powszechny w poezji i pieśni; ujęcie aforystyczne)
Lipa zielona, lipa rozłożysta…
Pieśń ludowa (tradycja)
Szumią jodły na gór szczycie, szumią sobie w dal.
Pieśń ludowa (tradycja; wersja śpiewana w regionach)
Wojenko, wojenko, cóżeś ty za pani, że za tobą idą, że za tobą idą chłopcy malowani.
Pieśń żołnierska / ludowa (tradycja)
Rozszumiały się wierzby płaczące.
Pieśń (tradycja popularna; tytuł funkcjonuje jako pierwszy wers)
Hej, hej ułani, malowane dzieci, niejedna panienka za wami poleci.
Pieśń ułańska (tradycja)
Przybyli ułani pod okienko.
Pieśń ułańska (tradycja)
Cytaty o tęsknocie, emigracji i oddaleniu od Polski
Gdy Polska jest daleko, staje się jeszcze bardziej wyraźna. Te cytaty o Polsce mówią o rozłące: o bólu, który potrafi być równocześnie modlitwą i pamięcią.
Do kraju tego… tęskno mi, Panie…
Cyprian Kamil Norwid, „Moja piosnka II”
Smutno mi, Boże!
Juliusz Słowacki, „Hymn” („Smutno mi, Boże!”)
Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
Moja wierna mowo, służyłem tobie.
Czesław Miłosz, „Moja wierna mowo”
I śni mi się Polska… i budzę się z tym snem.
Autor nieznany (motyw emigracyjny często notowany w zapiskach i pieśniach; ujęcie aforystyczne)
Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród!
Maria Konopnicka, „Rota”
Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie!
Alojzy Feliński, „Hymn” („Boże, coś Polskę…”) – wersja pieśniowa
Z dymem pożarów, z kurzem krwi bratniej do Ciebie, Panie, bije ten głos.
Kornel Ujejski, „Chorał”
Tylko pod krzyżem, tylko pod tym znakiem Polska jest Polską, a Polak Polakiem.
Adam Mickiewicz, „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego”
Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy.
Józef Wybicki, „Mazurek Dąbrowskiego”
A to Polska właśnie.
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Polskość mnie uwiera.
Witold Gombrowicz, „Dziennik”
Przeszłość jest to dziś, tylko cokolwiek dalej.
Cyprian Kamil Norwid, „Przeszłość”
Mądre cytaty o Polsce – odpowiedzialność, wspólnota, przyszłość
Najdojrzalsze cytaty o Polsce nie kończą się na wzruszeniu. Prowadzą ku wymaganiu: by ojczyzna nie była tylko wspomnieniem, lecz zadaniem.
Ojczyzna to wielki, zbiorowy obowiązek.
Cyprian Kamil Norwid, „Memoriał o dzieciach” (cytat powszechnie przytaczany)
A jeśli komu droga otwarta do nieba, tym, co służą ojczyźnie.
Jan Kochanowski, „Pieśń XII” („Księgi wtóre”)
Nie depczcie przeszłości ołtarzy, choć macie sami doskonalsze wznieść.
Adam Asnyk, „Do młodych”
Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie.
Jan Zamoyski (sentencja przypisywana; tradycja edukacyjna)
Nauka to potęgi klucz.
Stanisław Staszic (sentencja powszechnie przypisywana)
Przeszłość jest to dziś, tylko cokolwiek dalej.
Cyprian Kamil Norwid, „Przeszłość”
Być zwyciężonym i nie ulec — to zwycięstwo.
Przypisywane: Józef Piłsudski (cytat szeroko rozpowszechniony)
Za wolność naszą i waszą.
Hasło polskich emigrantów i powstańców (XIX w.), autorstwo zbiorowe
Wolność krzyżami się mierzy.
Autor nieznany, napis-motto (tradycja)
Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród!
Maria Konopnicka, „Rota”
Nie damy pogrześć mowy!
Maria Konopnicka, „Rota”
A to Polska właśnie.
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Miałeś, chamie, złoty róg…
Stanisław Wyspiański, „Wesele”
Niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec.
Adam Asnyk, „Do młodych”
Niech żywi nie tracą nadziei.
Adam Asnyk, „Do młodych” (fraza cytowana skrótowo)